صاعد الأندلسي

129

التعريف بطبقات الأمم

نسبت به كار بوعلوان كه تابع هيچ اصلى نيست ، خيلى بيشتر قابل تحمّل است والبتة اگر شيخو هيچ كارى نمىكرد ، بجز همين‌كه براي اوّلين بار ، نسخه‌اى از التعريف بطبقات الأمم را ، هرچند مغلوط ، به چاپ رسانيده است ، كأرش درخور ستايش مىبود ؛ امّا بوعلوان چنان اين متن گرامى را تباه ساخته واين كاخ رفيع تاريخ جهانى علوم را ويران كرده است كه هيچ نقطهء مثبتى در آن باقي نگذارده وبا اين كار در حقيقت نامهء اعمال خود را سياه كرده است . بدين لحاظ هنگامى كه أستاذ گرامى ودانشمند فرهيخته جناب آقاى دكتر هادي عالم‌زاده - دام ظلّه - تحقيق در أحوال وآثار قاضى صاعد اندلسى را مطرح كردند ، پس از مرورى در چاپهاى مختلف به مغلوط ونامطمئن بودن تمامى آنها پىبردم وبراي دستيابى به آراى صحيح قاضى صاعد ، دريافتم كه نخست ، بايسته وضرور است كه از متن كتاب وى ، خود نسخه‌اى تصحيح شده پديد وفرآهم آورم وبدين‌منظور تلاش اصلى تهيه وتدارك نسخه‌هاى خطّى موجود كتاب در كتابخانه‌هاى مختلف جهان را مركز دائرة المعارف بزرگ اسلامى به عهده گرفت وعلاوة بر نسخى كه بدين طريق در اختيار درآمد ، از مطالبى هم كه در خلال قرون واعصار ، مورّخان بزرگ اسلامى وديگر دانشمندان وكتاب‌شناسان ، همچون قفطى ، ابن أبي اصيبعه ، ابن سعيد اندلسى ، ابن العبري ، مقرى ، حاجى خليفه و . . . در آثار خود از كتاب التعريف بطبقات الأمم به شكلهاى مستقيم يا غيرمستقيم ، صريح يا اشارى وتلويحى نقل كرده بودند ، استفاده شد وجميع نسخه‌ها وكتب مورد استفاده در تصحيح متن با حروف الفبا رمزگذارى گرديد وشرح هريك از آن رمزها ومعرّفى هر نسخه يا كتاب مربوط به هر رمز در تحت عنوان « كشّاف الرموز » آورده شد . روش تصحيح متن برپايهء بازخوانى همزمان تمامى نسخه‌ها در بازيابى وتصحيح هر عبارت بوده است وهر كلمه در هر عبارت كه صحيح تشخيص داده شده براي بازسازى متن برگزيده شده وكلمه‌هاى ديگر كه وجودشان در متن ارجحيت نداشته ، همه به صورت نسخه بدل در پاورقى آورده شده‌اند .